Op weg naar menselijke sprinkhanenplaag op aarde?

“Vluchten kan niet meer.” Dat zongen Jenny Arean en Frans Halsema al in 1977 toen we met z’n allen zorgen hadden over de armoede in ontwikkelingslanden en de gevolgen van de koude oorlog. Milieuondernemer en communicatieadviseur Maurits Groen zei op vrijdag 22 april in de Christus Triumfatorkerk in Den Haag hetzelfde. Alleen legde hij een verband met de snelle opwarming van de aarde die zonder ingrijpen tot een milieuramp leidt. De rappe groei van de bevolking op deze planeet vergeleek hij met een sprinkhanenplaag. Van 1 miljard inwoners in het jaar 1800, naar 2 miljard in 1900 en in 1950 al naar drie miljard. Sneller en sneller groeit de wereldbevolking tot wellicht 9 miljard inwoners in 2050 die de aarde en al haar grondstoffen lijkt uit te putten. Iedereen wil zijn plekje op onze aarde. Groen bracht in Nederland het boek ‘Volle planeet, lege borden’ uit van Lester R. Brown. Deze spreekt van een menselijke ‘landrush’ op onze planeet. Volgens zijn berekeningen zitten vanavond 219.000 mensen meer aan tafel dan gisteravond…

dagvandeaarde2016

Het was 22 april de Dag van de Aarde. Een dag met activiteiten om aandacht te vragen voor ons milieu. Die dag bestaat al sinds 1970. In Nederland is het niet meteen een evenement dat bij iedereen in de agenda staat. Daarom vond Kristin Anderson, koster van de Christus Triumfatorkerk in Den Haag, dat hier wel een slinger aan mocht worden gegeven. In haar geboorteland de Verenigde Staten is de Dag van de Aarde al veel langer een traditie en daarom organiseerde ze samen met Duurzaam Den Haag twee dagen lang evenementen rond het thema milieu. Met op vrijdagmiddag een lezing van ‘milieugoeroe’ Maurits Groen, in 2015 gekozen tot nummer 1 in de Duurzaamheid top 100 van dagblad Trouw. Op zaterdag was er een gevarieerde ecomarkt en allerlei workshops over milieu. Van Den Haag Fossielvrij, via de ‘milieu-encycliek’ van Franciscus naar Happy Healthy Creative Paper Making. Een mooie samenwerking tussen een maatschappelijke organisatie als Duurzaam Den Haag en de Christus Triumfatorkerk.

Het is voor Maurits Groen wel duidelijk. Er moet een streep worden gezet onder de fossiele energie als kolen, gas en olie. Op dit moment nog wel de motor van onze economie. Juist op deze dag zetten 200 landen in New York hun handtekening onder het eerder bereikte milieuverdrag in Parijs. “Ik had dat eerlijk gezegd niet verwacht. Het verdrag is historisch te noemen”, aldus Groen. In het verdrag staat dat de 200 ondertekenaars de aarde niet meer willen opwarmen dan 2 graden en het liefst niet meer dan 1,5 graad. Groen vergeleek de aarde met het menselijk lichaam. Dat is gemiddeld 37 graden, maar met een opwarming van twee graden voelen we ons al zeer beroerd. Dan duiken we met een zware griep ons bed in. Laat staan dat ons lichaam vijf graden opwarmt. Dan zijn we dood. Met andere woorden, als we de aarde te veel laten opwarmen, wacht ons een milieuramp. Groen een beetje ironisch over Moeder Aarde: “Misschien slaat de aarde wel een zucht van opluchting als wij de plaat hebben gepoetst.”

Je hoeft geen groot medium te zijn om te voorspellen dat de fossiele brandstoffen er nog wel even zullen zijn. Groen toonde weinig bewondering voor de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb die nota bene net een nieuwe kolencentrale opende op de Maasvlakte. Het kolengebruik van Nederland steeg in 2015 dan ook naar 29%. Hoop komt er echter uit China. Daar daalde de invoer van kolen in 2015 met 30 procent. En steeg het gebruik van zonne- en windenergie spectaculair met 60 en 31 procent. Wie de beelden van smog in de Chinese hoofdstad Beijng wel eens op de tv ziet, denkt misschien daarom: ze moeten wel! “Straks profiteren wij als Nederland nog van het Chinese energiebeleid”, grapte Groen. Hij kenmerkt het energiebeleid van achtereenvolgende Nederlandse regeringen met “25 jaar afwachten”.

Het is volgens Groen wel een belangrijke ontwikkeling dat de grootste vervuilers nu die transitie naar schonere energiebronnen willen maken. Technisch is er ook veel mogelijk, betoogde Groen. Er ontstaat min of meer een duurzame industrie. Steeds meer bedrijven zien er ook financieel brood in. In Rotterdam, zo vertelde Groen, zijn er plannen om grote hallen te bouwen waar zonnepanelen uitgeprint kunnen worden. Meer productie betekent ook dat het voor burgers goedkoper wordt om zonnepanelen aan te schaffen. Verder dwingen burgers met eigen initiatieven om het beleid van overheden bij te stellen. In de Christus Triomfatorkerk waren daar ook voorbeelden van. Toen ik Socrates Schouten in de kerk hoorde spreken over zijn boek over de ‘circulaire economie’, moest ik meteen denken aan mijn middelbare school in Groningen waar prof. Goudzwaard een toespraak hield over ‘de economie van het genoeg’. De aanhangers van de zogenaamde circulaire economie strijden tegen uitputting van de aarde, maar willen met eerlijk delen ook een ander economisch systeem.

groenten over tijdOf het initiatief van enkele duurzame ondernemers die ‘Vandebron’ oprichtten. Ze stelden zich de vraag: “Wat als we ouderwetse energiebedrijven overbodig zouden maken door mensen in staat te stellen om hun energie rechtstreeks bij een duurzame producent in te kopen?” Ook zij presenteerden zich in de Haagse kerk op de Dag van de Aarde. Deze week las ik een interview met Freke van Nimwegen in dagblad Trouw die samen met enkele anderen het duurzame restaurant Instock startte. Ze haalt elke dag bij acht Albert Heijn’s in Amsterdam groenten, aardappelen en fruit op die ‘over tijd’ zijn en normaal gesproken in de afvalcontainer zouden worden gegooid. De koks van Instock maken er echter nog smakelijke gerechten van. Inmiddels denkt ze al aan uitbreiding door ook een restaurant in Den Haag te openen.

Als je na afloop met enkele mensen sprak die de lezing van Groen mee beleefden, voelde je wel hoop dat vanuit de samenleving die transitie naar een duurzamer wereld mogelijk wordt gemaakt. De Christus Triumfatorkerk probeert dat zelf ook. Koster Kristin Anderson: “We willen zonnepanelen op het dak en de ketels in de kerk kosten veel geld. Ook dat kan duurzamer. We zijn nu bezig een plan op te stellen om de kerk groener te maken.” En zoals het hoort in een kerk, werd na afloop van de lezing van Groen gecollecteerd. Kristin Anderson stond er met een grote collectebus en zamelde geld in voor een internationaal project om ergens op Moeder Aarde bomen te planten. Want we geven de aarde nog niet op.