De mensch is een gewoontedier

Toen ik na anderhalf jaar afwezigheid weer naar mijn sportschool ging, zette ik mijn sporttas automatisch op hetzelfde bankje in de kleedkamer als toen. Ook koos ik weer voor locker 64 of anders 67. En na de training nam ik weer de voorste douche. Gewoontes roesten, lijkt het wel. Toen ik door wegwerkzaamheden om moest rijden, duurde het weken voordat ik vantevoren besefte: o ja, ik moet nu via een andere weg naar het werk gaan. We voelen ons blijkbaar ook wel prettig bij ingesleten gewoontes. Thuis zitten we in de woon- en eetkamer altijd op dezelfde stoel. Al zijn we laatst in de eetkamer van stoel verwisseld. Kijk ik opeens tegen de portretten aan van onze voorouders. Ziet de wereld er toch opeens anders uit. Vlees eten schijnt ook een voorbeeld te zijn van ingesleten gewoontes. Ooit bedoeld om de winter te overleven (aldus de vegetarische slager Jaap Korteweg deze week in Den Haag Centraal), maar we vinden vlees eten zo gewoon dat we onze vriezers volgooien met vleesproducten.

Ook in de politiek zie je dat terug. We weten dat we moeten veranderen, vernieuwen, moderniseren. Er is al jaren stilstand door niets doen van verschillende politieke coalities. Aan de flanken zie je gebruikelijke reflecties (SP/PVV): de AOW blijft op 65 en je moet de hele sociale zekerheid bij het oude laten. Dat is je kop in het zand steken, maar scoort wel bij de kiezer.

Daarom heb ik wel bewondering voor iemand als Diederik Samsom die in de verkiezingsstrijd geen rare beloftes deed. Hij maakte wel duidelijk dat ook de PvdA wil bezuinigen, maar dit wel eerlijk wil doen. We hebben het de afgelopen maanden allemaal kunnen aanschouwen: als je dat dan eerlijk probeert te doen springen de (liberale) katten in de gordijnen. En niet alleen Rutte liep schade op, maar ook de PvdA duikelde in de peilingen. Net als bij het Lente-akkoord, was het enthousiasme van de kiezer voor de guncoalitie van VVD en PvdA al na een paar dagen voorbij. En Samsom vroeg zich deze week hardop af – misschien in een filosofische stemming onder de kerstboom – of de bezuinigingen niet te veel weerstand gaan oproepen in de samenleving. En hij twijfelt er aan of het kabinet er in 2014 nog zit. Ook hier weer de toverformule: hoe gaan we de moeilijke boodschap communiceren? Veranderen vindt eigenlijk niemand leuk, zo lijkt het wel. De mensch is een gewoontedier. Aan de andere kant, niets is veranderlijker dan een mens. Daarom is het maar goed dat we niet weten wat 2013 ons gaat brengen. Goede kerst en een mooi 2013!